16 december 2017

Hebûna xortên wiha bîna min fire dike

Xortekî hemşeriyê min heye, ji Rihayê, ji cî û warê îsotçiya ye. Navê wî Hasan Şale ye.
Bi eksê gelek îsotçiyan, îsotê tesîreke pozîtîf li Hesen Şale kiriye.
Li ber xwe dikeve.
Li ber gelê xwe dikeve.
Bi binestiya gelê xwe wek mûmê dihele. Dilê wî, xîreta wî li hemberî zulmê îsyan dike.
Pir li ber kêmaqiliyên mezin û rêberên kurdan dikeve. Bêtifaqiya wan, kêmaqilya wan wî dîn dike.
Li hemberî xiyanetê îsyan dike.
Hesen bi bejna xwe yekî hûrik mûrik e, lê bi aqil û zîrekiya xwe ji heftê û heft aliman zanetir e.
Yên xelkê du çav û du guhên wan hene, yên vî ”ufaxlixî”, çûçoyî çar çav û çar guhên wî hene.
Aqilê wî ji yê kundê kor pirtir e,
Qelema wî ji şûrê Rustem tûjtir e.
Qet zêde dirêj nake
hemû derdên dinyayê
di du sê rêzan da tomar dike
Xortekî serapê kurd e
dilê wî tije derd û kul e û merez e
kêmaqiliya kurdan ew kezebreşî
xewên şevan lê heram kiriye
Ji ber derdê kêmaqilan û kurdan
wiha nivîsî ye:

”Serê xwe dizivirînime vî alî çepgirek,
dizivirînime aliyê din selefiyek,
careke din dizivirînim oryantalîstek,
dizivirînim deîstek,
ateîstek,
dizivirînim femînistek,
dizivirînim qomunîstek,
dizivîrinim antiqapîtalîstek,
anarşîstek.
Bese ulan bes e!
Bi Qur'an ji her tiştî û nîqaşan aciz bûm.
Ezê dev ji her tiştî berdim,
ma qet kesekî/ê normal nîne,
ev çi ye ulan?
Ji bo her tiştî,
li ser her tiştî jî pêvçûn û nîqaş!
Êdî naxwazim tu kesekî/ê ji van camîayan binasim.
Em dibêjin piçekî bêhna xwe vedin,
ji hin tiştan piçekî be jî dûr bikevin,
tu wer dinêrî ko yekî/ê weke singan va hat hemberê te…”
///Hasan Şale

Hebûna xortên wiha hêviya min xurt û bîna min fire dike... 
Kesê dixwaze tiştên nuh fêr bibe û bi çavekî din li meselan û li serok û pariyên kurdan binêre bira vî ”ûfaxlixê” îsotçî taqîb bike…

Li ser roman û wergerê hevpeyvînek pir delal

Fetullah Ozmen û Mevlut Oguz di malpera Sputniknewsê da bi nivîskar û wergêrê bi nav û deng Ciwanmerd Kulek ra li ser berhemên wî û gelş û rêbazên wergerê hevpeyvîneke pir delal kirine, pirsên pir xweş ji Kulek kirine û vî nivîskar û wergêrê xort ê zîrek jî bersîvên pir xweş û biaqil daye wan.
Bi kurtî li ser edebîyatê û wergera edebî hevpeyvîneke pir delal e û bi qalîte ye…
Ciwamnerd Kulek di edebiyatê da li ser romana gund û bajêr, gundîtî û bajarvaniyê wiha gotiye:
"Lê eger em illeh meseleyê bînin li gundîtî û bajarvaniyê girêbidin, bi ya min nivîsandina çîrok û romanên gund û gundewariyê êdî zehmettir e. Gund êdî ne qadeke wiha ye ku em bêtir tê de dijîn, derbarê wê de dizanin û dahatiyekê tê de xeyal dikin. Emma ev ne xem e ne jî hêvî ye. A soxî, romanên baş ne li gundan, ne li bajaran, di hişê mirovan de rû didin."
Û li ser ceribandinên xwe yên nivîsîna cûr be cû jî gotiye:
"Tu tekstekê bo rojnameyan dinivîsî, li ciyekî din tu gotarekê pêşkêş dikî, herwiha tu roman, çîrok û helbestan dinivîsînî, evana ne qadên cuda ne, deriyên cuda ên heman qadê ne. Min jî xwest şêweyên cuda ên vêgotinê biceribînim, li gor qaweta xwe stûnên cuda ên edebiyatê tecrube bikim, rîtmên cuda, tempo û bezekên têvel ên cihana afirîneriyê nas bikim. Yanî edebiyatê tenê di noqteyekê de, di formekê de sabît nekim. Vêya hişt ku ez her tiştî weke mijar û sehaya edebiyatê bibînim û edebiyatê jî wek sehaya her tiştî bibînim; wê çaxê lazim bû ku ez ji rêbazên muxtelîf û cûr bi cûr re jî amade bim. ”

Hevpeyvîneke pir xweş e, di vê sohbetê da meriv hindik be jî dikeve nava dinya Ciwanmerd Kulek û dîtin û felsefa wî ya nivîsînê û wergerê piçekî nas dike..

Dawiya zaliman husran e

Bêguman halê kurdan li Tirkiyê ne tu hal e. Kurd heta hûn bibêjin perîşan in, di binê zulmeke nedîtî ne.
Meriv kane bibêje ji avabûna dewleta tirk ya irqçî, panturkîst û antî kurd û vir da ev cara pêşî ye li hemberî miletê kurd teroreke hewqasî berfireh tê meşandin, zulmeke hewqasî mezin û berfireh li kurdan tê kirin. Hemû kurd, rast, çep, dîndar, nedîndar xwe di hefsê da his dikin, her kes ji ruhê xwe ditirse, tu kes ji pêşeroja xwe ne ewle ye, kes nizane sibe ewê çi were serî...
Herî kêm 10 hezar kurd di zindanên Tirkyê da êsîr hatine girtin. Li Tirkiyê "edalet", huqûd daketiye binê sifirê, her tişt, hemû erk ketine bin destê îktîdara siyasî.
Siyaseta demokratîk û legal bûye qadeke bi mayin ya pir tahlûke. Ji ber çûna şînekê, ji ber gotinekê, ji ber parvekirina lînkekekê, hezkirina ji nivîsekê kane bibe sebê bi berbanga sibê ra polîs bigrin ser mala we û hûn bi îthama terorîstiyê ya jî alîkariya bi terorê ra werin girtin.
Bi hezaran kurdên mamûrên dewletê bûn ji karên wan hatine derxistin û însan perîşan in.
Tirsa girtinê xistine dilê her kesî, tu kes ji rojeke din ne ewle ye, her kurdê welatparêz li bende girtina xwe ye. Zulma dewletê psîkolojiya her kesî xera kiriye
Yanî Tirkiye û Kurdistan li kurdan bûye zindan, bûye cehnimeyeke rastîn.
Lê ev yek ewê dom neke, ev seltenet ewê ji xwediyên vê zulmê ra nemîne. Gava dinya li kurdan bibe cahnime yên li ser hukim, kesên li vê zulmê temaşe dikin ewê di cinetê da nejîn. Zû dereng "cineta/bihuşta" wan jî ewê bibe dojeh,cehnime.
Ew jî viya zanin û lema jî ketine panîkê, ji nuha da li rêyên parastina kursî û îktîdara xwe digerin. Lê bi dîtina min hatine dawiya rê, ew çi bikin jî ewê ji ketin û têkçûnê xelas nebin...

XXX
Gerek meriv ji kal û pîran bêtir qedrê xortan bigre, qîmetê bide keç û lawan. Çimkî çi derkeve ewê ji wan derkeve. Hêvî ne kal û pîrên helisî ne, hêvî û mefera keç û xortên welatparêz û çapik in.
Kal pîr ruhdims in, zû bi zû nigên xwe nadin ciyê şematok. Ew tu carî nikanin bibin pêşengên şoreşê...

Umran Aran Bê tecrûbe, firebînî û zanîna kal û pîran jî nabe apo.

Zinarê Xamo Umran, helbet dibê meriv serpêhatiyên wan bizanibe, ev tarîx e. Lê dibê wan nekin pêşengên xwe, dibê serê ben ne di destê wan da be.
Heger me bi ya dê û bavên xwe, bi ya kal pîrên xwe bikira me li hemberî dewletên dagîrker serî hilnedida, emê bi qedera xwe razî bibana û bibûna dê û bavên zarokên xwe.
Heger li Kurdistana Başûr pêşengî û îdare di destê ciwanan da bûya bawer bike nuha hewqasî ne perîşan bûn.
Ev li Kurdistana Bakur jî wiha ye, kokimên mejiyên wan kufikî bûne nahêlin nifşên nuh dakevin qada siyasî, serê hevsê tim di destê mejugenî da ye...

XXX

-Kî bi şûrê zulmê hukumdariya xwe bidomîne, zû dereng ewê rojekê di bin şûrê zaliman da can bide.
Şerefa herî mezin meriv nebe heval û şirîkê zaliman û li hemberî zulmê xwe kerr û lal neke.

XXX
Kurdê welatê xwe ji hemû welatan pirtir
û zimanê xwe jî ji hemû zimanan bêtir hez neke ne tu meriv e,
merivekî bêşexsiyet e,
têkeve binê erdê ji saxiya wî çêtir e.
Welatê meriv diya meriv e,
mala meriv e,
namûs û şerefa meriv e...


XXX
Ax ewê rojekê qîmeta baranê fam bike,
lê belê wê rojê baranê nebare...
///Nicanor Parra

15 december 2017

Mistefa Aydogan bi vê esera xwe ji zimanê kurdî ra xizmeteke mezin kiriye

Weşanxaneya Rûpelê di sala 2012a da kitêbeke Mistefa Aydogan ya gelkî hêjaweşand.
Navê kitêbê “Rêbera Rastnivîsê” ye.
Yanî îmleya kurmancî ye.
Rûpelê bi Rêbera Rastnivîsê ra ferhengekeke bi navê  “Ji Bo Rastnivîsê-Ferhenga Kurdî(kurmancî)Tirkî”  jî weşand.
Ferheng xebateke kollektîf e, di bin koordînatoriya Malmîsanij da ji alî Mistefa Aydaogan, Zana Farqînî, Newzad Hirorî, Huseyîn Kartal, Remzî Kerîm, Mahmûd Lewendî, M. Emîn Narozî û Reşo Zîlan ve hatiye amadekirin.
Ferhengeke biçûk e lê ji bo rastnivîsa kurmancî û bêjeyên bi gelek awayî tên nivîsîn çavkaniyeke gelkî hêja ye. Di ferhengê da li dora 9.000 bêjeyên(gotinên)bi çend hawan tên nivîsîn hene. Ji bo tekûzbûna kurmancî çavkaniyeke pir baş e.
Di vê nivîsa xwe da ezê ne li ser vê ferhengê, tenê li ser “Rêbera Rastnivîsê” çend gotinan bibêjim.
Di ser çapa vê berhema Mistefa Aydogan ”Rêbera Rastnivîsê” ra tam 5 sal derbas bûn, lê heta nuha min nedît kesî tiştek li ser nivîsîbe. Heger nivîsîbin jî min nedîtiye.
Bi baweriya min ”Rêbera Rastnivîsê” ji bo her kurdî, ji bo her kesê bi kurmancî dinivîse wasiteyeke lazim û çavkaniyeke pir û pir hêja ye.
Ji bo zimanekî hebûna sê tiştan, gramer, îmla û ferheng şert e.
Ji bo meriv bikanibe bi zimanekî rast binivîse ev hersê çavkanî dibê li ber destê meriv bin. Bêyî hebûna van hersê çavkaniyan yekîtî û standartbûnakurmancî ne mimkûn e.
Ji bo di nivîsandinê da tevlihevî çênebe dibê nivîskar bizane ewê li gorî çi û kîjan qaîde û prensîban binivîse.
Rêbera Rastnivîsê li gorî xwe van qaîdeyên rastnivîsê danîne. Ev yek jî karê her kesê bi kurmancî dinivîse rehet dike.
Baş xerab gelek ferhengên kurmancî hene û hinekên wan him bi hecmê xwe û him jî bi naveroka xwe pir hêja ne.
Li ser gramera kurmancî jî gelek lêkolîn, nivîs û kitêb hene û hîn jî lê zêde dibin.
Yanî meirv kane bibêje di warê ferhebg û gramerê da gelek berhemên hêja hene, valahiya di vî warî da zêde ne mezin e.
Lê bi qasî ez zanim li ser îmla kurmancî tu kitêb nehatine nivîsîn, rêbereka îmlayeke kurmancî (rêbereke rasnivîsê)tuneye.
Heger ez ne şaş bim ev kitêba Mistefa Aydogan ya pêşî ye. Wek min berê jî got heger hebe jî haya min jê tuneye.
Bi vê kitêbê Mistefa Aydogan valahiyeke mezin dagirt, rêbereke rastnivîsê da ber destê hemû nivîskarên kurd.
Ji bo prensîb û qaîdeyên kurmancî hebin ev berhema Mistefa Aydogan ewê alîkariyeke baş bide her kesî.
Ji bo kurmancî bibe zimanekî bi rêk û pêk û rê li ber şaşîyan werin girtin rêbera rastnivîsê(rêbera îmlayê) şert e.
Mistefa Aydogan di Rêbera Rastnivîsînê da ji “A” bigre heta bi “Z”, li ser hemû mewzû û pirsên, gelşên rastnivîsê sekeniyîye, numûne daye, şirove kiriye û bersîva rast pêşniyar kiriye.
Ji bo nivîsek rast û bêqusûr were nivîsin li ser hemû şert û qaîdeyên rastnivîsê yek bi yek sekinîye û qaîdeyek pêşniyar kiriye. Û gotiye çima ew qaîde rast e.
Ji alfabeyê bigre heta bi herfgotinê, yanî meriv herfan çawa bi dibêje, di her warî da numûne daye û dibê meriv çawa binivîse pêşniyar kiriye.
Çend numûne ji sernivîsên mijaran:
Kitekirin, yanî gotin çawa perçe dibe.
Navên hemû bajarên her çar perçeyên Kurdistanê û navên hemû qezayên Kurdistana Bakur.
Navên hemû welat û paytextan û kurtkirina navên welatan. Navê pereyên wan.
Navên gel û zimanan.
Navên roj, meh û demsalan.
Navên aliyan
Navên biyanî, rastnivîsa bêjeyên biyanî. Yanî gotinên biyanî dibê çawa werin nivîsîn.
Di kurmancî da herfên biçûk û mezin. Bikaranîna herfên mezin. Navên gel, milet, ziman û lehçeyan dibê çawa werin nivîsîn?
Wek tê zanîn bi tirkî navê gel û zimanan bi herfa mezin dinivîsin. Lê di Rêbera Rastnivîsê da heger ne destpêka cumleyê be herfa biçûk hatiye pêşniyarkirin. Ji ber ku navên gel û netewe û zimanan hevnav in, lema jî dibê bi herfên biçûk werin nivîsîn. Yanî “kurd, tirk, ereb, faris, alman, swêdî” di nava cumleyê da cdibê ne bi herfa mezin, bi herfa biçûk were nivîsîn.
Kurtkirinan gotina. Gotin çawa tê kurkirin.
Tewang. Tewanga navdêrên nêr yên yekjimar. Tewanga navdêrên mê yên yekjimar. Û tewanga herdu zayendan yên pirjimar.
Di vî beşî da qala hemû şiklên tewanga di kurmancî da hene hatiye kirin û numûne hatine dayin û tewanga bi “î” hatiye pêşniyarkirin.
Tê gotin dibê di kurmancî da hemû navdêr werin tewandin û dibê navdêrên nêr bi “î” û yên mê jî bi “ê” û navdêrên herdu zayendan(cinsan)jî “an” be.
Di warê tewanga mê û pirjimariyê da gelş tuneye, gelş di tewanga nêr da ye. Ez bi xwe tewanga bi “î” rast nabînim û bi kar jî naynim. Bi baweriya min di kurmancî da ne şert e meriv hemû navdêrên nêr bitewîne. Di hin deran da tewang hîn şert e lê di piraniyê da tewang ne şert e û di haletê şert da jî dibê meriv ne bi “î”, bi “ê” bitewîne.
Mesela, ji dêlî meriv bibêje:
“Ez Welatî dibînim.”
“Ez bajarî dibînim.”
“Ez Osmanî dibînim.”
“Ez ji çemî derbas bûm.”
“Ez Şêrkoyî dibînim.”
“Ez derîyî vedikim.”
“Ez xanîyî ava dikim”
Merivkane bibêje:
“Ez Welêt dibînim.” Yajî bêyî tewang, ez Welat dibînim.
Ez bajêr dibînim.
Ez Osmên dibînim.” Ya jî ez Osman dibînim.
“Ez di çêm ra derbas bûm.” Ya jî di çem ra derbas bûm.
“Ez Şêrko dibînim.”
“Ez dêrî vedikim.” Ya jî ez derî vedikim.
“Ez xênî ava dikim.” Ya jî ez xanî ava dikim.
Wek tê dîtin di hemû numûneyan da tewang ne şert e, di hinekan da tewang wenda bûye. Meriv netewîne jî dibe û xweştir e.
Lê tewanga bi "î" qet nexweş e û meriv ji xwendinê sar dike...
Lema jî di Rêbera Rastnivîsê da çend tiştên ez rast nabînim û ne pê ra me hene, lê beşê herî bêtir ez ne pê ra me ev mesela tewangê ye.
Tewanga bi “î” piraniya kurmancan ji zûda ye dev jê berdaye ne mimkûn e tu kes, tu rêber bikanibe wê paşda bi kurdan bide qebûlkirin.
Tewanga bi “î” israreke zorakî ye û formeke mirî ye û kes nikane vê forma mirî  paş da bîne û bi kurdan bide qebûlkirin.
Di zimanan da hin form dimrin. Çawa mirî ji goran ranabin, tewanga piraniya civatê dev jê berdae jî mirî ye. Israra di vî warî da bêfeyde ye…
Yanî ev şiklê tewangê ne tê da, Rêbera Rastnivîsê xebateke pir hêja ye. Ez li ser navê xwe ji bo vê ked û xebata hêja, spasî Mistefa Aydogan dikim, dibêjim hezar carî mala te ava be.
Wek min li jor jî got, di Rêbera Rastnivêsê da di her warê rastnivîsandinê da qaîdeyeke hatiye pêşniyarkirin û her wisa hatiye gotin ji bo çi ew hawê nivîsînê rast e, ji bo çi dibê meriv ne wiha, lê wiha binivîsîne.
Bi kurtî Rêbera Rastnivîsê dibê li ber destê her kurdî, her nivîskarê kurmanc hebe. Hebûna wê, xwendina wê ewê him karê her nivîskarê kurd hêsantir bike û him jî feydeyeke mezin bigihîne standartbûna nivîsîna kurmancî.





14 december 2017

Xwedê kir Qudis ne di destê filistîniyan da ye

48 welatên endamê Teşkîlata Îslamî ya Hevkariyê di civîna xwe ya Stenbolê da Urşelîm(Qudis)paytexta filistîniyan îlan kirin.
Xwedê kir Urşelîm ne di destê filistîniyan da ye.
Xwedê kir Urşelîm paytexta Îsraîl e.
Xwedêneke heger Urşelîm(Qudis) têkeve destê filistîniyan di nava 10 salan da ewê wêran bikin, bikin geto, Ewê bikin Xeza, bikin Reqa. Herin Xezayê, herin bajarên filistîniyan, herin Urşelîma Rojhilat û Rojava hûnê ferqa cihûyan û filistîniyan bibînin.
Miletekî ji medenîyetê bêpar, bêtolerans, barbar nikane bajarekî bike bajarê kultur û medeniyetan.
Dibê musilman jî dua bikin Urşelîm(Qudis) di destê Îsraîl da ye.


XXX
Li Xurmatoyê faşîstên tirk û tirkmen li hemberî kurdan qetlîameke mezin dimeşînin. Ala MHPê bi ser xaniyên kurdan ve dikin. Malên kurdan dişewitînin. Xurmato ji kurdan vala dikin. Û kurd jî li vê jenosîda Îraqê û qatilên Tirkiyê temaşe dikin.
Hûn têkevin binê erdê.
Hukûmet, partî hûn bi qurbana vî miletî bin. Hûn yek jî ne layiqî vî miletî ne.
Xelk gelê we qir dike, hûn wexta xwe bi leqeleqa vala derbas dikin.
Herin hawara gelê xwe, hûn çi sekinîne?
Miheqeq tiliya Tirkiyê tê da ye. Yên alên MHPê bi ser malên kurdan ve dikin ya tirk in, çeteyên Tirkiyê ne.
Ma pêşmerge ji bo çi ye?
Dibê pêşmerge îşev herin Xurmato hawara kurdan.